نوع مقاله : علمی- ترویجی
نویسنده
دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
دورة «صفویه» از حیث جدال کانونهای قدرت بر سر عامل مشروعیت سیاسی - دینی، از دورههای خاص تاریخ ایران است. در این دوره شاهد تلاش نهادهای روحانیت شیعی، سلطنت صفوی و تصوف برای تثبیت مشروعیت خود و به حاشیهراندن جریانهای رقیب هستیم و در این میان نهاد سلطنت به روحانیت گرایش بیشتری دارد. نزاع کانونهای قدرت در آن دوره بهویژه با توجه به مشروعیت تاریخی تصوف و زعامت روحانیت در جامعه و نظامِ تازهتأسیس شیعی، ابعاد و جوانب خاصی داشته است و نوشتن متون ردیه بر تصوف از جانب روحانیت را با توجه به این افق تاریخی باید بررسی کرد. ردیههای بر تصوف بین دو قطب نقد و تخریب در نوسان بودهاند؛ اما فضای عمومی این متون غالباً متأثر از منطق و بیان جدلی مؤلف است و نوع نقد جنبههای نظری تصوف در این متون نیز از این شرایط مستثنا نیست. در این نوشتار تلاش شده با کاربرد روش تحلیل گفتمانی و با استفاده از ابزارهای سبکشناسی انتقادی، رابطة تخریب جدلی حوزة عرفان نظری با مؤلفههای سیاسی - دینی عمده دورة صفویه را در هفت ردیه بر تصوف در آن دوران بررسی شود. از دیدگاه این پژوهش و با توجه به دادههای متنی و فرامتنی، ردیههای مورد بررسی تحت تأثیر جدال بر سر عامل مشروعیت سیاسی - دینی در دورة صفویه، به تخریب جدلی جنبة نظری تصوف پرداختهاند و به این دلیل منابع معتبری برای کشف رابطة جنبههای نظری تصوف و گفتمانهای حوزة تشیع به شمار نمیروند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Critical analysis or polemical destruction; A discussion about encountering the theoretical aspects of Sufism in the refutations of Sufism during the Safavid period
نویسنده [English]
- Hosein Abdi
PhD in Persian language and literature, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]
The "Safavid"period is one of the special times in the history of Islam in terms of the conflict between the centers of power over the factor of political-religious legitimacy. In this period, we witness the efforts of the institutions of the Shiite clergy, the Safavid monarchy, and Sufism to establish their legitimacy and marginalize rival currents, with the institution of the monarchy now leaning more towards the clergy. The conflict between the centers of power during this period, particularly with regard to the historical legitimacy of Sufism and the leadership role of the clergy in the newly established Shi'i society and system, had specific dimensions and aspects, and the writing of texts refuting Sufism by the clergy should be examined in light of this historical horizon. The refutations of Sufism have fluctuated between the two poles of criticism and destruction; However, the general atmosphere of these texts is often influenced by the author's logic and polemical expression, and the type of criticism of the theoretical aspects of Sufism in these texts is not exempt from these conditions. In this article, by applying the method of discourse analysis and using the tools of critical stylistics, the relationship between the polemical destruction of theoretical mysticism and the main politico- -religious components of the Safavid period in the seven refutations of Sufism during this period has been investigate. From the perspective of this article, the refutations destroyed theoretical mysticism under the influence of the issue of legitimacy and are not reliable sources for analyzing the relationship between theoretical mysticism and Shiism
کلیدواژهها [English]
- Sufism
- Shiite clergy
- Safavid
- legitimacy
- theoretical aspect of Sufism
- refutation writing